ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 110



                                               

Monoklinal

Monoklinal - tog jinslari qatlamlarining bir tomonga bir tartibda qiyalanib yotishi. Odatda, birorta keng va kiya yotgan kotarilma yoki qatlamlar bukilmasidan iborat boladi. M., ayniqsa, antekliza va sinekliza qanotlariga mansub bolib, platformal ...

                                               

Muzliklararo davr

Muzliklararo davr - tortlamchi sistema dagi sovuq muzlik epoxalari orasida iqlimning nisbatan iliqlanish davri. Muzliklararo davrda motadil kengliklarda muz qoplami butunlay erib ketgan.

                                               

Neogen sistemasi

Neogen sistemasi, neogen - Yerning geologik tarixida oxirgidan oldingi davrda yotqizilgan tog jinslari qatlami. Neogen sistemasi kaynozoy guruhi ga mansub bolib, paleogen sistemasi dan keyin va an-tropogen sistemasi dan oldin turadi. Izotop solno ...

                                               

Oligotsen

Oligotsen - paleogen sistemasi ning yuqori bolimi. 1855 yilda nemis geologi G. Beyrix tomonidan ajratilgan. Geologlar O.ni 2 qismga boladilar. Ozbekistonning qamma hududlarida O.ga mansub sumsar qatlamlari ajratilgan. O. yotkiziklaridagi yirik ne ...

                                               

Oqtov seriyasi

Oqtov seriyasi - Jan. Ozbekiston paleotsen yotqiziqlaridagi stratigrafik birlik. O.M. Akramxojayev va M. Egamberdiyevlar tomonidan ajratilgan. Oqjar va Buxoro qatlamlarini oz ichiga oladi. Tarkibi takrorlanib katlamlashgan gips-angidrit, govak oo ...

                                               

Ordovik sistemasi

Ordovik sistemasi, ordovik - paleozoy erasining pastdan 2davri. Ordovik sistemasi radiologik metod boyicha hrz. davrdan 490±15 mln. yil avval boshlanib, 435±10 mln. yil avval tugagan va taxminan 67 mln. yil davom etgan. Ordovik sistemasi dastlab ...

                                               

Orogenez

Orogenez, orogenezis - geosinklinalsa siquvchi massalar tasirida sodir boladigan faol tektonik harakatlar nati-jasida yuqoriga kotarilish. O. terminini fanga amerikalik geolog G. Jil-bert kiritgan. Ilgari O.dan burmalar va togliklar paydo boladi ...

                                               

Ozbekiston geologiya muzeyi

Ozbekiston geologiya muzeyi - Ozbekiston Respublikasi Geologiya va mineral resurslar Davlat qomitasi tasarrufidagi muzey. 1988 yil ochilgan. Muzey kolleksiyalari Ozbekistonda geol. faoliyatining 75 yil mobaynida yigilgan katta hajmdagi materialla ...

                                               

Paleogen sistemasi

Paleogen sistemasi - Yer tarixi kaynozoy eratermasinint boshlanish davri. P. s taxminan 65 - 66 mln. yil muqaddam boshlanib, 40 - 42 mln. yil davom etgan. Paleogen sistemasi yotqiziqlari Yer yuzida keng tarqalgan bolib, Amerika, Yevropa, Shim. Am ...

                                               

Paleozoy eratemasi

Paleozoy eratemasi, paleozoy - Yer geologik tarixining 3-erasi. Radiologik tekshirishlarga kora, Paleozoy eratemasi 560 - 570 mln. yil avval boshlanib, 310 - 320 mln. yil davom etgan. 1837 yil ingliz geologi A. Sejvik ajratgan. Hozir Paleozoy era ...

                                               

Paragenezis

Paragenezis, minerallar paragenezisi - hosil bolish sharoiti umumiyligi bilan ozaro bogliq bolgan va Yer postida qonuniyatli birga uchraydigan minerallar. "P."terminini 1849 yil I. Breytgaupt taklif qilgan. "P." tushunchasi 1920-yillarda V. I. Ve ...

                                               

Petrologiya

Petrologiya - tog jinslari togrisidagi fan. Bir guruh olimlar P. va petrografiyanch sinonim deb, bazi olimlar esa petrografiya tog jinslarini faqat tariflaydi, P. esaularning petrografik tariflarga va tajriba natijalariga asoslanuvchi genetik qis ...

                                               

Platforma (yer)

Platforma - Yer postining sust harakatlanadigan qismi, geosinklinallarning aksi hisoblanuvchi konti-nentning asosiy struktura elementi. Maydoni bir necha mln. km² ga yetadi. P. tuzilishi 2 qavatdan iborat. Pastki kavat magmatik, metamorfik va vul ...

                                               

Pliotsen

Pliotsen - neogen sistemasi ning yuqori bolimi, Yerning geologik tarixidagi neogen davrining songgi epoxasiga togri keladi. P. 2 mln.dan 7 mln. yilgacha bolgan vaqgni oz ichiga oladi. P.ni 1833 yilda Ch. Layel ajratgan. Fargonada baqtriya seriyas ...

                                               

Plita

Plita - Yer postining platformalar doirasidagi qis-mi; unda burmalangan asos nisbatan chokkan va uning ustini gorizontal yotgan yoki bir oz burmalangan chokindi jinslarning qalin qatlami qoplagan boladi. "P." terminini avstriyalik olim E. Zyuss t ...

                                               

Pluton (geologiya)

Pluton - alohida mustaqil chuqur magmatik jismlarning umumiy nomi. P.lar chuqur man-tiyadan yoki Yer postining quyi qismidan yuqori qismiga kotarilib sovib qotgan magmadan hosil boladi va atrofidagi tog jinslarining struktu-rasiga qarab turli sha ...

                                               

Proterozoy

Proterozoy - tokembriynknt yuqori stratigrafik guruhi. taxminan 640 - 560 mln. yil avval 80 mln. yil ichida hosil bolgan yotqiziklarni qamrab olgan. "P." terminini amerikalik geolog E. Emmons arxey va kembriy oraligidagi yotqizikdarni belgilash u ...

                                               

Qalqon (platforma)

Qalqon, shchit - platformalarning juda yirik strukturasi, pli/yaalarning aksi. Q. agrofida platforma fundamentini tashkil qilgan tokembriy davriga mansub kuchli metamorflashgan kristalli jinslar yer yuzasiga chiqib qoladi. Q, odatda, Yer postinin ...

                                               

Qatlam

Qatlam - geologik jism, chokindi tog jinslari yotqizilishining asosiy shakli va ularning ketmaket joylashishi. Q.ning litologik tarkibi nisbatan bir xil bolib, bir-biriga deyarli parallel yuzalar bilan chegaralanadi. Q. qalinligi uzunligiga nisba ...

                                               

Shtok

Shtok - nisbatan kichik intruziv jism shakli. Tog jinslari yoki foydali qazilmalarning silindr, tomchisimon yoki izometrik shakllardagi yirik massasi. Kondalang olchami bir necha m dan bir necha km gacha, uzun oqi boyicha bir necha km ga yetadi. ...

                                               

Shtokverk

Shtokverk - turli yonalishdagi rudali tomircha va zarralar bilan tolgan tog jinslari massasini tashkil qiluvchi notogri shakldagi rudali tana. Sh.lar orasida maydonli va chiziqlilari farqlanadi. Ularning olchami bir necha on m dan bir necha km ga ...

                                               

Silur davri

Silur davri, silur - Yer geologik tarixi paleozoy erasining uchinchi davri. Ordovik davridan keyin, devon davridan oldin otgan. Radiologik usullar bilan aniqlanishicha, Silur davri bundan 435+5 mln. yil avval boshlanib, taxminan 25±8.5 mln. yil d ...

                                               

Sinklinal

Sinklinal, sinklinal burma - chokindi va vulkanogenchokindi katlamlarning botiq burmali strukturasi; egilgan qatlamlarning qabariq tomoni pastga qaragan boladi. S. strukturalar tog hosil bolish jarayonida tektonik harakatlar natijasida tok jinsla ...

                                               

Sistema (stratigrafik shkala)

Sistema, geologik sistema - Yer pusti va Yerning organik dunyosi rivojlanishidagi tabiiy bosqichga mos keladigan xalqaro stratigrafik shkalaning asosiy bolinmasi. Geologik sistema shakllangan oraliq vaqt geologik davr debataladi. Yerning eng yang ...

                                               

Stalagmitlar

Stalagmitlar - gorlar va boshqa yer osti karst boshliqlari tubidagi ustunsimon, konussimon va boshqa shaklli oqiqtomchi hosilalar. Minerallashgan tomchilarning chokmaga tomib, undan toyingan karbonat gazining chiqib ketishidan hosil boladi. S. Ol ...

                                               

Stalaktitlar

Stalaktitlar - karst gorlarining shifti va devorlarida naycha, uzunchoq muz, shokila shaklida oqib tushib qotgan hosilalar. X,osil bolishi va mineral tarkibi stagagmitlarnnshta aynan oxshash. Faqat S. yuqoridan pastga qarab osadi. Yer ostiga sizi ...

                                               

Svita

Svita - biror r-nning geologik kesimida asosiy regional stratigrafik ahamiyatga ega bolgan taksonometrik birlik, chokindi, vulkanogen yoki metamorfik tog jinslari katlamlari majmui. Tarkibiga kora, bir xil janslardan, bazida turli tipdagi jinslar ...

                                               

Tektonik bukilmalar

Tektonik bukilmalar - Yer postining tektonik harakatlar natijasida vujudga kelgan chiziq shaklidagi har qanday pasayishi yoki bukilishining umumiy nomi. Tektonik bukilmalar Yer pusti evolyutsiyasining turli davrlarida har xil kuchlar tasiri ostid ...

                                               

Tektonik harakatlar

Tektonik harakatlar - Yer qarida sodir bolgan jarayonlar natijasida vujudga kelgan Yer posti harakatlari; Yer posti va asosan Yer mantiyasidati kuchlar tasirida sodir bolib, postni tashkil etgan jinslarni deformatsiyaga olib keladi. Tektonik hara ...

                                               

Termokarst

Termokarst - havoning yillik ortacha temperaturasi kotarilganda yoki tuproq temperaturasining tebranish amplitudasi ortganda yer ostida muzning erib ketishi yoki tongib yotgan gruntning muzdan tushishi oqibatida yer yuzasida chuqurliklar, opqonla ...

                                               

Tog jinslarining metamorfizmi

Tog jinslarining metamorfizmi - Yer postidagi tog jinslarining mineral va kimyoviy tarkibi, struktura va teksturalarining hamda chuqur flyuidlar, bosim, tra tasiri ostida mantiyaning jiddiy ozgarishi. "Tog jinslarining metamorfizmim." termini ing ...

                                               

Tokembriy

Tokembriy - Yer tarixida birinchi geologik formatsiyalar paydo bolishidan kembriy sistemasi tacha otgan davr. T. Yer tarixining 6/7 kismini tashkil qiluvchi vaqtini va Yer postining shu davrda hosil bolgan qad. qatlamlarini oz ichiga oladi. Bu da ...

                                               

Toshkomir sistemasi

Toshkomir sistemasi - Yer tarixi paleozoy erasi boshidan 5geologik davr; devon davridan keyin, perm davridan oldin otgan. Bu davr bundan 350 mln. yil avval boshlanib, 65 - 75 mln. yil davom etgan. Rossiya, Xitoy, Yaponiyada Toshkomir sistemasi 3 ...

                                               

Tortlamchi sistema

Tortlamchi sistema, antropogen - Yer geologik tarixining songgi davri; kaynozoyning neogen ustidagi songgi sistemasi. Quyi chegarasi munozarali. Yoshi 1.6 mln. yil. "Tortlamchi sistema" terminini 1825 y. fransuz olimi J. Denuaye taklif etgan. Bu ...

                                               

Tortlamchi sistema geologiyasi

Tortlamchi sistema geologiyasi - geologiyaning Yer tarixidagi tortlamchi sistemasi va unga moye keladigan davrini organadigan bolimi. 1920 - 30 yillarda mustaqil fan sifatida shakllandi. Tortlamchi sistema geologiyasig.ning mustaqil fanga ajratil ...

                                               

Trias sistemasi

Trias sistemasi, trias - mezozoy erasinnt birinchi davri. Bundan 230 mln. yil avval boshlanib, 35 mln. yil vaqt davom etgan. Bu sistema perm sistemasidan keyingi, yuradan avvalgi sistema xisoblanadi. Bu terminni fanga 1834 y. nemis olimi F. Alber ...

                                               

Tuz gumbazlari

                                               

Uchlamchi sistema

Uchlamchi sistema - Yer geologik tarixida kaynozoy erotemasining birinchi davri. "Uchlamchi sistema" terminini 1759 y. italyan geologi Arduino taklif etgan. Uchlamchi sistema yotqiziklari mezozoy erasining bor davri jinslari ustida joylashgan bol ...

                                               

Vize yarusi

Vize yarusi - erta karbon davrining pastdan ikkinchi yarusi. 1882 y.da belgiyalik olim Ch. Dyupon ajratgan. Den-giz ohaktoshlari orasida turli hayvonlarning qoldiqlari uchraydi. V. ya. jinslari RF, Angliya, Fransiya, KXDR va b. joylarda, Orta Osi ...

                                               

Yarus

Yarus - umumiy stratigrafik shkalaning bir qismi, geologik bolimga tobe, stratigrafik zonalarga bolinadi. Ya. bir geologik era mobaynida shakllangan tog jinslari qatlamlarini birlashtirib, Yer rivojlanishining malum geologik etapini belgilaydi. B ...

                                               

Yura sistemasi

Yura sistemasi - mezozoy erasining boshidan 2-davr. Fransiya va Shveysariyadagi Yura toglari nomi bilan atalgan. Radiogeologik metod bilan aniqlanishicha, Yura sistemasi bundan 190 - 195 mln. yil avval boshlanib, 69 mln. yil davom etgan. Bu termi ...

                                               

Demografiya

Demografiya - har yili turli sabablarga kora vafot etgan aholi ornini yangidan dunyoga kelgan avlod hisobiga toldirib borilishi qonuniyatlarini ijtimoiy-tarixiy sharoitlarga boglik holda organadigan fan. D.ning paydo bolishi asosan 17-asrning 2-y ...

                                               

Biokimyo

Biokimyo shuningdek biologik kimyo tirik organizmlar ve hujayralardagi kimyoviy jarayonlarni organuvchi fani hisoblanadi. Biokimyo qonunlari barcha tirik organizmlar va jarayonlarni boshqaradi. Malumotning biokimyoviy signal orqali otkazilishi va ...

                                               

Kimyo

Kimyo, ximiya - moddalarning tuzilishi va ozgarishini organadigan fan. Kimyo boshqa fanlar qatori inson faoliyatining mahsuli sifatida vujudga kelib, tabiiy ehtiyojlarni qondirish, zaruriy mahsulotlar ishlab chiqarish, biridan ikkinchisini xrsil ...

                                               

Epigrafika

Epigrafika - qattiq jismlar - tosh, metall, sopol va boshqalardagi, asosan, qadimiy va orta asrlarga oid yozuvlar ni toplash, nashr etish va sharhlash bilan shugullanuvchi yordamchi tarix fani. Adabiyotda epigrafik yodgorliklar deb qadimiy bitikl ...

                                               

Informatika

Informatika, computing science - hisoblash fani), axborotshunoslik - ilmiy informatsiya ning mohiyati, umumiy xossalari va krnu-niyatlarini, shuningdek, ilmiy kommunikatsiya tizimi ni organish bilan shugullanadigan ilmiy fan; inson faoliyatining ...

                                               

Abel mukofoti

Abel mukofoti - har yili Norvegiya qiroli tomonidan bir yoki undan kop matematikka ilmga qoshgan yirik hissasi uchun beriladigan mukofot. Mukofot norveg matematigi Niels Henrik Abel nomi bilan ataladi va Nobel mukofotiga qarab tasis qilingan. Muk ...

                                               

Karl Fridrix Gauss

Gauss Karl Fridrix - nemis matematigi, fizik, astronom, geodezist. 1807 yildan Gyottingen universitetining professori va astronomik rasadxona direktori. Algebraning asosiy teoremasini, yani har qanday algebraik tenglamaning kamida bitta ildizi bo ...

                                               

Rumiy Qozizoda

Rumiy Qozizoda - matematik va astronom. Xuroson va Movarounnaxrda bilim olgan. taxminan 1400 yilda Samarqandga oqish va ilmiy faoliyatini davom ettirish uchun kelgan. Amir Temur saroyining bosh astronomi Mavlono Ahmad qolida ham oqigan. Ulugbek i ...

                                               

Abdujabbor Abdurazzoqov

Abdurazzoqov Abdujabbor – fizik olim, Ozbekiston fanlar akademiyasi muxbir a’zosi, Ozbekistonda xizmat korsatgan fan arbobi. Fizika-mat, fanlari doktori, professor. Orta Osiyo davlat universitetini tugatgan. Ozbekiston Fanlar Akademiyasi Fizika-t ...

Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →